Historie · straatverlichting
De lantaarns van
de Minstraat
Op een foto uit 1927 staat er een gietijzeren lantaarn voor de deur. Wat er sindsdien gebeurde, in vier opnamen.
Wie de oude foto's van onze straat naast elkaar legt, ziet één ding veranderen dat niemand opschrijft: het licht. De lantaarn verdwijnt, er komt een hogere paal voor terug, en die wordt op zijn beurt vervangen door iets vlaks en grijs. Nergens is een besluit te vinden waarin dat staat — straatverlichting vervangen vraagt geen vergunning, dus er is ook geen bekendmaking.
Wat er wél is: foto's. Het Utrechts Archief heeft er achtentwintig van ons deel van de straat. Hieronder vier daarvan, met wat er aan de paal te zien is.
De reeks
Vier keer dezelfde straat
1927 Gietijzeren lantaarn met zwanenhalsarm
Geribbelde gietijzeren schacht op een verzwaarde, geprofileerde voet. Bovenin een sierlijk gebogen arm met een klokvormige glazen kap. Op de gevel links zit nog een tweede, kleinere wandarm. Dit is de vormtaal van de gaslantaarn; of hij in 1927 nog op gas brandde of al was omgebouwd naar elektrisch licht, is uit de foto niet te zien.
Gezicht op de vrijwoningen Minstraat 45 (rechts) - 65 te Utrecht. · Blitz en Zn, E.A. van · Het Utrechts Archief · Publiek domein
1969 Stalen buismast met uitkragende arm
Rechte stalen buis met een flauw gebogen arm en een plat, rechthoekig armatuur. Hoger dan zijn voorganger, en zonder enig ornament. De straat ligt er nog met klinkers bij, maar er staan auto's.
Gezicht in de Minstraat te Utrecht met de huizen nrs. 28-hoger. · Smilda, G.J.C.A. · Het Utrechts Archief · CC BY 4.0
1980 Stalen buismast met uitkragende arm
Hetzelfde type als in 1969, nu over de hele lengte van de straat. Aan de parkeerdruk is te zien waarom de lage gietijzeren palen aan de trottoirrand het niet hebben gered.
Gezicht op de voorgevels van de panden Minstraat 27-hoger te Utrecht. · Fotodienst GAU · Het Utrechts Archief · CC BY 4.0
2012 Rechte buismast met schotelarmatuur
Het type dat er nu nog staat: een verzinkte rechte mast met een plat, schotelvormig armatuur. In het beheerbestand van de gemeente heet dit type 4FKP.
Gezicht op de hofjeswoningen Minstraat 27 - 65 (links) te Utrecht. · Goosen, D.C. · Het Utrechts Archief · CC BY 4.0
Wat we eruit kunnen afleiden
Tussen 1927 en 1969
In 1927 staat de gietijzeren lantaarn er nog. In 1969 is hij weg, en staat er een stalen buismast. Daartussen ligt het moment waarop onze straat zijn oude verlichting verloor — ruim veertig jaar, meer kunnen de foto's niet zeggen.
Het beheerbestand van de gemeente helpt daar niet verder bij. Van zeven van de elf masten staat als plaatsingsdatum 1 januari 1975 genoteerd, en dat is geen datum maar een standaardwaarde: het betekent dat de paal er al stond toen het systeem werd opgezet. Alleen de vier bij de lage nummers hebben een echte datum, 27 januari 1988.
| Mast | Staat | Geregistreerd geplaatst |
|---|---|---|
| 1 | bij nummer 1 | 27 januari 1988 |
| 2 | tegenover nummer 2 | 27 januari 1988 |
| 3 | bij nummer 11 | 27 januari 1988 |
| 4 | bij nummer 17 | 27 januari 1988 |
| 401 | bij nummer 22 | onbekend |
| 5 | hoek Abstederdijk | onbekend |
| 6 | tegenover nummer 27 | onbekend |
| 7 | bij nummer 26 | onbekend |
| 8 | bij nummer 41 | onbekend |
| 9 | bij nummer 51 | onbekend |
| 10 | bij nummer 65 | onbekend |
Bron: open dataset OVL Utrecht van de gemeente, peildatum 25 november 2021. Dat is de laatste openbare versie.
De hele straat ligt in beschermd stadsgezicht
Het Minstroomgebied is sinds 2013 aangewezen als gemeentelijk beschermd stadsgezicht — het enige van Utrecht. Wij hebben de kaartlaag van de gemeente naast onze adressen gelegd: alle 42 adressen én alle elf lichtmasten liggen binnen die grens.
Die status gaat volgens de gemeente niet alleen over gebouwen, maar ook over de inrichting van straten, stoepen en pleinen. Daarmee is er een argument om bij de lopende omschakeling naar ledverlichting om een passender armatuur te vragen.
Verantwoording
Waar deze beelden vandaan komen
Alle vier de foto's komen uit de beeldbank van Het Utrechts Archief, gevonden via Europeana. De opname uit 1927 is publiek domein; de andere drie staan onder CC BY 4.0, wat hergebruik toestaat mits de maker en de bron erbij staan. Die staan onder elke foto.
Klopt er iets niet, of heb je zelf een oude foto van de straat? Laat het weten — dan vullen we deze pagina aan.